NHỮNG CUỘC PHIÊU LƯU CỦA VACHERON CONSTANTIN TRONG THẾ GIỚI ĐỘNG VẬT

Vacheron Constantin Métiers d’Art Tribute to the Animal Kingdom gồm sáu mẫu đồng hồ ý niệm kết hợp lông vũ, thủy tinh, giấy, chỉ vàng và gỗ. Thuộc chương trình One of Not Many Crafts, dự án sử dụng bộ máy Calibre 2460 G4 với bốn cửa sổ hiển thị, dành phần trung tâm mặt số cho nghệ thuật. Con rắn mang vẻ óng ánh của lông chim. Đôi cánh chim được ghép từ gỗ. Một con cá sấu trắng tưởng như được tạc từ đá lại hình thành bằng giấy. Trong thế giới nhỏ ấy, điều mắt nhìn thấy mới chỉ là khởi đầu của câu chuyện.

Vacheron Constantin Animal Kingdom hấp dẫn bởi những lần nhận ra như thế. Khi biết chất liệu thật, người xem muốn nhìn lại, tìm đường nối, nếp gấp hoặc dấu vết của sợi chỉ. Sự ngạc nhiên ban đầu dần nhường chỗ cho một câu hỏi sâu hơn: đôi tay nào đã làm được điều này, và bằng cách nào? Sáu tác phẩm đưa người đọc đi qua những câu trả lời khác nhau. Động vật là hình ảnh dẫn đường; cuộc phiêu lưu thực sự thuộc về những nghệ nhân dám bước khỏi phương pháp quen thuộc của mình.

Animal Kingdom Không Chỉ Là Những Mặt Số Trang Trí Động Vật

Vacheron Constantin Animal Kingdom là dự án đưa sáu kỹ nghệ vào quy mô mặt số đồng hồ. Trong chương trình One of Not Many Crafts, các nghệ nhân độc lập phối hợp với đội ngũ chế tác để điều chỉnh vật liệu, dụng cụ và phương pháp làm việc, thay vì chỉ thu nhỏ một tác phẩm có sẵn. Métiers d’Art Tribute to the Animal Kingdom quy tụ Julien Vermeulen với lông vũ, Simone Crestani với thủy tinh, Anya Midori với giấy gấp, Laura Baverstock với thêu chỉ vàng, Marianne Guély với điêu khắc giấy và Anna Le Corno với ghép gỗ.

Mỗi người mang theo kinh nghiệm riêng. Nhưng kinh nghiệm ấy không giúp họ bỏ qua những khó khăn mới. Một vật liệu dễ xử lý trên tác phẩm lớn có thể trở nên cứng, xơ hoặc khó định hình khi kích thước chỉ còn vài milimét. Dụng cụ quen tay cũng có lúc trở nên quá lớn. Đây là ý nghĩa đáng chú ý của cách gọi đồng hồ ý niệm. Sáu sáng tạo khám phá những khả năng chế tác mới, nhưng vẫn có bộ máy cơ học hoạt động. Chúng không chỉ là mô hình trang trí, đồng thời cũng không nên được mặc định là những sản phẩm đã có lịch mở bán rộng rãi.

Điều đáng xem trước tiên là kết quả của sự hợp tác: nghệ nhân điều chỉnh nghề của mình, còn thợ đồng hồ tìm cách tạo không gian để kỹ nghệ ấy hiện diện.

Từ Con Giáp Đến Thế Giới Động Vật: Một Chủ Đề, Nhiều Cách Kể

Động vật đã xuất hiện trong sáng tạo của Vacheron Constantin từ lâu trước Animal Kingdom. Tuy nhiên, cùng một chủ đề không có nghĩa cùng cách biểu đạt. Đồng hồ con giáp gắn với chu kỳ văn hóa, trong khi Animal Kingdom tập trung khám phá những phương pháp tạo hình khác nhau.

Trong hành trình hơn 270 năm của Vacheron Constantin, hình tượng sinh vật đã đi qua nhiều ngôn ngữ chế tác. Tư liệu được Revolution tổng hợp nhắc đến đồng hồ bỏ túi trang trí rắn bằng men khoảng năm 1826 và những sáng tạo lấy cảm hứng từ tranh chim Audubon năm 1996. Thiên nhiên vì thế không phải một nguồn cảm hứng vừa được khám phá. Điều thay đổi nằm ở cách thương hiệu tiếp cận nó.

Khi Cảm Hứng Cắt Giấy Không Đồng Nghĩa Chất Liệu Giấy

Métiers d’Art The Legend of the Chinese Zodiac – Year of the Rat, dành cho năm Canh Tý 2020, là một đối chiếu gần gũi với độc giả Việt. Thiết kế lấy cảm hứng từ nghệ thuật cắt giấy, nhưng hình chuột được chạm khắc bằng kim loại, đặt trên nền tráng men Grand Feu — kỹ thuật tạo men qua những lần nung nhiệt cao. Cảm hứng và vật liệu thành phẩm là hai điều cần phân biệt.

Đến Animal Kingdom, giấy thực sự bước vào mặt số trên Oraygami và Papercroc. Nó không còn chỉ cung cấp một ý tưởng trang trí mà trực tiếp tạo nên hình khối. Từ biểu tượng con giáp đến cá đuối gấp giấy, hành trình ấy cho thấy một chủ đề quen vẫn có thể được tiếp tục bằng câu hỏi mới: không chỉ “sẽ làm con vật nào”, mà còn “có thể tạo nên nó bằng cách nào?”.

Bộ Máy Nhường Phần Trung Tâm Cho Nghệ Thuật Như Thế Nào?

Calibre 2460 G4 hiển thị giờ, phút, thứ và ngày qua bốn cửa sổ quanh mặt số. Việc không đặt kim giờ, phút ở trung tâm dành khoảng trống cho các bố cục nghệ thuật. Cơ khí vì thế tham gia trực tiếp vào thiết kế, thay vì chỉ vận hành kín đáo phía sau. Một chiếc kim đi ngang có thể che mắt hổ, cắt qua xúc tu hoặc phá vỡ cảm giác liền mạch của đôi cánh. Cách hiển thị bằng đĩa và cửa sổ giải quyết vấn đề ấy ngay từ nền tảng.

Đây vẫn là đồng hồ cơ học tự động, không phải màn hình điện tử. Theo thông số được tổng hợp, bộ máy gồm 237 chi tiết và có mức dự trữ năng lượng khoảng 40 giờ. Khoảng trống dành cho nghệ thuật cũng không rộng rãi như ảnh chụp cận cảnh có thể khiến người xem hình dung. Đường kính vỏ là 42 mm; không gian theo chiều cao giữa mặt số và kính chỉ tối đa khoảng 4 mm theo các nguồn chuyên ngành. Trong giới hạn ấy, nghệ nhân vẫn phải tạo được chiều sâu, đồng thời giữ các chi tiết không chạm kính hoặc cản trở hiển thị.

Ở mặt sau, rotor vàng 22K — bộ phận dao động hỗ trợ lên cót tự động — được chạm khắc hình ảnh lấy cảm hứng từ dụng cụ nghề. Chi tiết này đưa câu chuyện trở lại với người chế tác: phía sau mỗi con vật là những thao tác rất cụ thể.

Feathersnake

Feathersnake do Julien Vermeulen thực hiện, sử dụng hơn 200 mảnh cắt từ bảy chiếc lông lophophore để tạo bề mặt óng ánh của rắn. Các mảnh được xử lý trên nền giấy lụa rồi gắn lên cấu trúc kim loại, tạo hình nổi khoảng 3 mm trên mặt số. Nhìn từ xa, những vùng xanh lam và xanh lục có thể gợi cảm giác vảy. Đến gần hơn, người xem mới nhận ra đó là một cách sắp đặt khác của lông chim. Vật liệu không mất đi đặc tính ban đầu; chính độ óng của nó giúp hình rắn có sức sống.

Ở quy mô này, dụng cụ cắt thông thường không còn phù hợp. Vermeulen tạo dao siêu nhỏ từ một cây kim được sửa lại, đồng thời điều chỉnh kim khác để chấm lượng keo rất ít. Những thao tác ấy cho thấy kỹ nghệ không chỉ nằm ở việc chọn lông đẹp. Nghệ nhân còn phải tạo bề mặt đủ ổn định để cắt, đặt từng mảnh đúng vị trí và giữ hình dáng mong muốn.

Theo Revolution, dự án cần khoảng 250 giờ, bao gồm nghiên cứu và làm mẫu thử. Lông ngỗng được sử dụng cho cảnh vật xung quanh, còn mắt rắn kết hợp vàng 18K và men. Feathersnake không cần một cơ cấu khiến thân rắn chuyển động. Ánh sáng thay đổi trên những mảnh lông đã đủ tạo cảm giác bề mặt không hoàn toàn đứng yên. Sự thuyết phục đến từ việc khai thác đặc tính vật liệu, chứ không phải cố giấu nó đi.

Glassoctopus

Glassoctopus của Simone Crestani đặt một hình bạch tuộc thủy tinh cao khoảng 3,5 mm trên nền mặt số vàng chạm guilloché màu xanh thẫm. Ngoài việc tạo xúc tu nhỏ, nghệ nhân phải kiểm soát cách thủy tinh khúc xạ, phóng đại và làm biến dạng hình ảnh phía dưới. Thủy tinh trong suốt dễ tạo cảm giác nhẹ nhàng. Nhưng với người chế tác, chính độ trong ấy khiến mọi lớp chồng đều có thể làm thay đổi những gì mắt nhìn thấy.

Nền guilloché — hoa văn hình học được chạm bằng phương pháp cơ học — không đơn thuần nằm sau bạch tuộc. Các đường nét của nó còn được nhìn xuyên qua vật liệu, tạo thêm một bài toán thị giác. Crestani sử dụng những thanh thủy tinh nhỏ, nung và thao tác bằng dụng cụ vonfram. Xúc tu cùng các giác hút được hình thành dần qua từng phần.

Gia nhiệt lại một sợi thủy tinh quá mảnh có thể khiến hình dạng co lại dưới tác động của sức căng bề mặt. Vì vậy, một thao tác sửa chi tiết không được làm mất cấu trúc đã hoàn thành trước đó. Việc bố trí xúc tu cũng cần tính toán. Quá nhiều lớp giao nhau có thể khiến hình ảnh phía dưới trở nên khó đọc; cách tổ chức hình khối và hiệu ứng quang học giúp gợi sự đan chéo mà không cần chồng vật liệu quá dày.

Quá trình phát triển kéo dài hơn một năm theo nguồn chuyên ngành. Thành phẩm đem lại cảm giác gần như mềm mại, dù chất liệu đã được giữ ở trạng thái rắn. Chính khoảng cách giữa điều ta cảm thấy và cách vật thể được làm ra khiến Glassoctopus đáng được nhìn lâu hơn.

Oraygami

Oraygami do Anya Midori thực hiện, gồm sáu cá đuối manta gấp từ giấy Nhật và đặt trên các giá đỡ nhỏ ở độ cao khác nhau. Nghệ nhân phát triển trình tự gấp riêng để chuyển tỷ lệ, tư thế và cảm giác chuyển động của cá vào giới hạn mặt số. Với cá đuối, hình dáng và chuyển động liên hệ rất chặt. Đôi vây mở rộng có thể gợi một nhịp lướt chậm; chỉ cần thay đổi góc, tư thế đã mang cảm giác khác.

Theo ATimelyPerspective, Midori nghiên cứu ảnh và video cá thật trước khi xây dựng mẫu gấp. Công việc không bắt đầu bằng việc thu nhỏ một hình origami có sẵn. Giấy được xử lý màu, rồi gấp bằng ngón tay, móng tay và đầu tăm. Các thao tác phải đủ chính xác để tạo hình nhưng không làm những phần nhỏ trở nên nặng nề.

Quá trình phát triển trải qua khoảng hai năm. Đây là thời gian nghiên cứu và hoàn thiện dự án, không phải thời gian cần để gấp từng con cá. Những giá đỡ bằng đồng thau đặt cá đuối ở nhiều cao độ, tạo cảm giác cả đàn cùng lướt trong một khoảng nước. Nền xanh và hiệu ứng moiré, tức vân giao thoa trên kính, bổ sung chiều sâu thị giác.

Không có đàn cá cơ học bơi dưới kính. Chuyển động được gợi bằng khoảng cách, hướng nghiêng và sự phối hợp với ánh sáng. Oraygami nhắc rằng một hình ảnh đứng yên vẫn có thể chứa nhịp điệu, nếu người tạo ra nó đã quan sát chuyển động đủ kỹ.

Tigerbroidery

Tigerbroidery của Laura Baverstock sử dụng chỉ vàng 9K, lụa và dây đồng phủ ceramic để tạo hổ cùng thảm thực vật. Hình ảnh được xây dựng bằng kỹ thuật thêu, không phải tranh vẽ hoặc phù điêu vàng thông thường. Mỗi nhóm sợi góp phần tạo màu, kết cấu và chiều sâu. Con hổ xuất hiện giữa nền xanh với thân mình và ánh mắt đủ rõ để giữ sự chú ý. Nhưng khi nhìn gần, bề mặt không liên tục như một khối kim loại. Nó được tạo bởi những đoạn nhỏ, xếp và gắn theo phương pháp của nghề thêu.

Sử dụng dây vàng có hàm lượng kim loại quý cao hơn loại chỉ mạ thường dùng khiến cách vật liệu uốn, xoắn và giữ hình thay đổi. Baverstock cần những dụng cụ nhỏ phù hợp để đưa dây vào cấu trúc thêu. Các vằn đen được tạo bằng dây đồng phủ ceramic; đó không phải những mảnh gốm cứng đặt lên thân hổ. Lụa góp phần diễn tả chi tiết, với mười sắc độ được sử dụng riêng cho đôi mắt theo nguồn đối chiếu.

Một tấm nền titanium đục lỗ hỗ trợ việc gắn bố cục vào cấu trúc đồng hồ. Khoảng 210 giờ được dành cho chuẩn bị, thêu và lắp tác phẩm theo Revolution. Chi tiết đáng nhớ không nhất thiết là lượng vàng. Đôi mắt chỉ chiếm một phần rất nhỏ nhưng ảnh hưởng mạnh đến cảm giác về con vật. Tigerbroidery cho thấy vật liệu quý cần được tổ chức chính xác mới có thể trở thành biểu cảm.

Papercroc

Papercroc của Marianne Guély sử dụng giấy cotton trắng để tạo cá sấu cùng cảnh vật bằng dập nổi, cắt và lắp ghép. Gần như không có tương phản màu, tác phẩm dựa vào hình khối, khoảng cách giữa các lớp và bóng đổ để làm rõ từng chi tiết. Thoạt nhìn, cá sấu có thể gợi cảm giác một tác phẩm điêu khắc đá trắng. Nhưng bề mặt ấy thuộc về giấy, vật liệu quen đến mức thường ít được liên tưởng với chế tác đồng hồ cao cấp. Sự đối lập này không chỉ tạo bất ngờ. Nó khiến người xem phải đánh giá lại điều gì thực sự làm nên độ khó.

Khuôn đồng khắc hoa văn được gia nhiệt rồi ép vào giấy để tạo vảy và các chi tiết nổi. Cắt laser kết hợp lắp ghép thủ công hoàn thiện bố cục cao khoảng 3 mm.Công nghệ không thay thế toàn bộ đôi tay; nó tham gia ở những công đoạn cần thiết. Nghệ nhân vẫn phải kiểm soát sợi giấy, độ rõ của chi tiết và cách các lớp đứng cạnh nhau.

Khác Oraygami, Papercroc không lấy nếp gấp làm phương pháp tạo hình chính. Nó xây chiều sâu bằng dập nổi và cấu trúc lớp. Hai tác phẩm cùng dùng giấy, nhưng cho thấy hai cách tư duy gần như khác hẳn.Papercroc vì thế là lời nhắc kín đáo: nguyên liệu không đắt chưa bao giờ đồng nghĩa với một kết quả dễ làm.

Woodenwings

Woodenwings của Anna Le Corno kết hợp 12 loại gỗ để tạo chim ưng với cánh vươn nổi trên mặt số. Tác phẩm sử dụng nhiều cách ghép và tạo hình, vượt khỏi bố cục tranh gỗ phẳng để diễn tả thân, cánh và từng phần lông. Với ghép gỗ, màu sắc không phải điều duy nhất cần chọn. Hướng vân, độ mảnh của thớ và khả năng chịu gia công cũng ảnh hưởng đến từng chi tiết.

Một mảnh phù hợp cho nền chưa chắc phù hợp với đầu cánh nhỏ. Chọn gỗ vì thế đồng thời là chọn màu và chọn khả năng tạo hình. Le Corno kết hợp ghép nền theo bố cục tròn, xếp lớp rồi tạo hình thân chim, cùng cách dựng từng phần lông cho cánh. Những loại gỗ được sử dụng có cả bạch đàn hun khói và bạch dương nhuộm; không nên xem mọi sắc độ đều là màu nguyên bản chưa xử lý.

Công cụ nghề gỗ thông thường quá lớn đối với quy mô này. Dao nhỏ, mũi gia công rất mảnh và dụng cụ chà nhám riêng được dùng dưới kính phóng đại hai mắt. Cánh vươn khỏi phần thân, với các đầu lông tiến gần mặt dưới của kính. Khoảng cách ấy vừa giúp tạo cảm giác không gian, vừa đặt ra giới hạn cho người chế tác.

Woodenwings đem lại một nghịch lý dễ cảm nhận: chất liệu thường gắn với sự chắc và tĩnh lại diễn tả tư thế chuẩn bị cất cánh. Cảm giác nhẹ không có sẵn trong nguyên liệu; nó được tạo nên từ cách bố trí từng lớp.

Giá Trị Không Chỉ Nằm Ở Nguyên Liệu Hoặc Số Giờ

Giá trị nghệ thuật của Animal Kingdom nằm ở cách vật liệu, kỹ nghệ và cấu trúc đồng hồ hỗ trợ nhau. Số giờ làm việc cho thấy mức độ công phu, nhưng không tự chứng minh thành công. Kết quả còn cần rõ hình, cân đối và phù hợp với không gian sử dụng.

Đặt sáu tác phẩm cạnh nhau, những khác biệt trở nên thú vị hơn:

• Oraygami và Papercroc cùng dùng giấy, nhưng một bên tạo hình bằng gấp, một bên bằng dập và ghép.
• Feathersnake dùng lông chim để gợi vảy rắn; Woodenwings dùng gỗ để diễn tả lông cánh.
• Glassoctopus khai thác độ trong; Tigerbroidery xây hình ảnh bằng mật độ và sắc độ của sợi.

Không có lý do để xếp giấy thấp hơn vàng chỉ dựa trên giá nguyên liệu. Nhưng cũng không nên đi sang cực ngược lại, cho rằng dùng vật liệu bình thường thì mặc nhiên sáng tạo hơn. Điều đáng xem là sự phù hợp giữa lựa chọn và kết quả. Một kỹ thuật khó chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp hình ảnh đạt được điều mà phương pháp đơn giản hơn không dễ thể hiện. Ở đây, giới hạn nhỏ hẹp không chỉ gây trở ngại. Nó buộc người làm nghề tìm thêm công cụ, thay đổi thao tác và nhìn lại những điều tưởng đã thành thạo.

Một Cách Nhìn Gần Gũi Dành Cho Người Yêu Đồng Hồ Việt

Người đọc có thể tiếp cận Vacheron Constantin Animal Kingdom từ những nghề quen thuộc như thêu, làm giấy hoặc ghép gỗ. Không cần sở hữu một tác phẩm để học cách nhận ra vật liệu, dấu vết chế tác và sự khác nhau giữa hiệu ứng thị giác với chuyển động thật. Sự gần gũi ấy không phải tuyên bố các kỹ nghệ trong dự án bắt nguồn từ Việt Nam. Nó đơn giản là một điểm tựa: ai từng quan sát đường thêu hoặc một miếng gỗ được tạo hình đều có thể hình dung phần nào sự kiên nhẫn cần thiết.

Khi xem ảnh, hãy thử nhìn theo thứ tự: nhận diện con vật, tìm chất liệu, rồi quan sát chỗ các bộ phận gặp nhau. Cách nhìn này thường đem lại nhiều điều hơn việc chỉ ghi nhớ tên mẫu. Từ đó, bạn có thể tiếp tục khám phá các dòng đồng hồ Vacheron Constantin để hiểu sự đa dạng của thương hiệu. Danh mục thương mại và sáu mẫu ý niệm Animal Kingdom là hai phạm vi khác nhau; không nên suy rằng chúng đều đang có sẵn để mua.

Lời Kết - Giữ Một Nghề Sống Bằng Cách Đưa Nó Đi Xa Hơn

Sau cùng, điều còn lại từ Animal Kingdom không chỉ là sáu con vật sau lớp kính. Đó còn là hình ảnh một nghệ nhân sửa lại cây kim, tìm trình tự gấp khác hoặc lựa từng thớ gỗ cho một phần cánh rất nhỏ. Những việc ấy không phủ nhận kinh nghiệm đã có. Chúng bắt đầu từ kinh nghiệm, rồi đòi hỏi người làm nghề chấp nhận rằng cách quen thuộc chưa chắc giải quyết được thử thách mới.

Giữ gìn một kỹ nghệ vì thế không nhất thiết là để mọi thao tác đứng yên. Đôi khi, cách trân trọng nghề sâu sắc nhất là tìm cho nó thêm một khả năng, một ứng dụng và một lý do để tiếp tục. Những con vật nhỏ bé ấy không thực sự bước đi hay cất cánh. Nhưng chúng cho thấy nghề thủ công vẫn có thể chuyển động — khi người làm nghề còn tò mò, còn kiên nhẫn và chưa vội xem điều mình đã làm được là giới hạn cuối cùng.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Vacheron Constantin Animal Kingdom

Animal Kingdom gồm những mẫu nào?

Bộ sưu tập gồm Feathersnake với rắn bằng lông vũ, Glassoctopus với bạch tuộc thủy tinh, Oraygami với cá đuối giấy, Tigerbroidery với hổ thêu chỉ vàng, Papercroc với cá sấu giấy và Woodenwings với chim ưng ghép gỗ. Sáu tác phẩm cùng thuộc dự án Métiers d’Art Tribute to the Animal Kingdom.

Không có kim ở giữa thì xem giờ như thế nào?

Bộ máy Calibre 2460 G4 sử dụng các đĩa hiển thị qua bốn cửa sổ quanh mặt số, cung cấp giờ, phút, thứ và ngày. Đây là cơ cấu đồng hồ cơ học tự động, không phải màn hình điện tử. Phần trung tâm được dành cho bố cục nghệ thuật.

Những con vật trên mặt số có chuyển động không?

Các nguồn đã đối chiếu không mô tả cơ cấu hoạt cảnh khiến động vật tự chuyển động. Cảm giác bơi, uốn mình hoặc cất cánh đến từ tư thế, cách xếp lớp, độ cao và tương tác với ánh sáng. Không nên nhầm hiệu ứng thị giác với chuyển động cơ học.

Giấy, gỗ và lông vũ có phù hợp để đeo hằng ngày không?

Không thể xác định độ bền dài hạn chỉ từ ảnh hoặc tên nguyên liệu. Animal Kingdom được giới thiệu là các mẫu ý niệm; việc sử dụng cần dựa trên hướng dẫn và điều kiện cụ thể của hãng. Không tự suy rằng vật liệu dưới kính hoàn toàn miễn nhiễm với môi trường.

Animal Kingdom có thuộc bộ sưu tập 12 con giáp không?

Không. Animal Kingdom và The Legend of the Chinese Zodiac cùng nằm trong thế giới Métiers d’Art nhưng là những dự án khác nhau. Dòng con giáp gắn với chu kỳ văn hóa; Animal Kingdom khám phá sáu kỹ nghệ. Year of the Rat không phải mẫu thứ bảy của bộ sưu tập này.

Giá Animal Kingdom bao nhiêu và có thể mua tại Việt Nam không?

Nguồn đã kiểm tra chưa đủ để xác nhận giá và tình trạng phân phối thương mại tại Việt Nam. Một số bài báo diễn đạt khác nhau về khả năng mua. Việc cửa hàng có danh mục Vacheron Constantin không chứng minh sáu mẫu ý niệm đang được bán tại đó.